Hvaðan komu lög Grágásar, fyrstu lögbókar Íslands? Fyrir tilkomu Grágásar voru
öll íslensk lög árlega þulin (sögð fram) á Alþingi; það var hlutverk lögsögumanns. En hvað var lögsögumaður
að þylja? Voru þetta hefðarlög (venjuréttur)? Ef svo, hvaðan komu þau? Og hvað þýðir í reynd þetta sem segir í
Njálssögu: “Með lögum skal land byggja og ólögum eyða”?
Þetta eru sumar þeirra spurninga sem um er fjallað í nýrri bók “Law and Justice in Community” (Lög og réttlæti í samfélagi) eftir tvo kennara við Háskólann á Akureyri, Tim Murphy, prófessor í lögum og Garrett Barden, gestaprófessor, stundakennara í lögum.
Í bókinni, sem gefin var út í ágúst sl. af Oxford University Press, er sett fram ný lagakenning, sem byggist á þeirri hugmynd, að lög séu fyrir hendi í öllum mannlegum samfélögum áður en þau eru í nokkrum skilningi formlega sett eða tjáð. Samkvæmt kenningunni eru “lifandi lög” alltaf og allsstaðar til mannlegu samfélagi. Með “lifandi lögum” er fyrst og fremst átt við gildismat og gildisval sem er almennt viðurkennt og samþykkt í tilteknu samfélagi.
Bókin hefur sterka íslenska skírskotun. Fuglinn á forsíðu hennar er grágæs, sem vísar til umfjöllunar um Grágás og landnám Íslands til stuðnings kenningunni um hin “lifandi lög”. Bókin ætti að vekja áhuga nemenda í heimspeki, félagslegri mannfræði, stjórnmálafræði og þeirra, sem stunda lögspeki eða félagslegar rannsóknir á lögum. Nánari upplýsingar er að finna hér.
