Þann 28. desember veitti Samherji nýstofnuðu félagi,
Strýtunum - Félagi um rannsóknir og verndun hverastrýtanna í Eyjafirði, styrk upp á 3 milljónir króna til verndunar og vöktunar
á hverastrýtunum. Formaður félagsins er Hreiðar Þór Valtýsson, lektor við auðlindadeild Háskólans á Akureyri og eru
aðrir í félaginu sérfræðingar við HA og samstarfsaðilar. Tilgangur félagsins er að vera sameiginlegur vettvangur einstaklinga sem vilja beita
sér fyrir rannsóknum og verndun neðansjávarhverastrýtanna í Eyjafirði og vekja þar með áhuga á sjálfbærri
nýtingu auðlinda sjávar í Eyjafirði.
Verkefni félagsins felast meðal annars í að aðstoða við, eða hafa frumkvæði að aðgerðum sem stuðla að vernd hverastrýtanna og efla aðstöðu til rannsókna á náttúrufræði sjávar í Eyjafirði með áherslu á hverastrýturnar. Jafnframt mun það hvetja til og styðja við rannsóknarverkefni sem tengjast hverastrýtunum, varðveita þekkingu og efla áhuga á lífríki sjávar í Eyjafirði og stuðla þannig að sjálfbærri nýtingu auðlinda sjávar í firðinum. Ólafur Ragnar Grímsson, forseti Íslands er sérstakur verndari rannsóknaverkefnisins.
Hverastrýturnar í Eyjafirði eru fyrir margar sakir einstakar. Þetta eru sprungur og
strýtumyndanir á botni sjávar þar sem heitt vatn streymir upp. Hæsta strýtan rís um 40 metra frá sjávarbotni og endar 15 metra undir
yfirborðinu. Hvergi annars staðar í heiminum er vitað um strýtur af þessu tagi á grunnslóð. Þessi staðsetning gerir það að
verkum að aðstæður til rannsókna og skoðunar hér eru betri en annars staðar. Hægt er að stunda í Eyjafirði rannsóknir
á lífríki sem þrífst við þessar einstöku aðstæður, rannsóknir sem annars væru afar kostnaðarsamar eða jafnvel
ill-framkvæmanlegar.
Strýturnar myndast á tveimur svæðum í firðinum. Hæstu strýturnar eru um það bil mitt á milli Ystuvíkur og Hjalteyrar en norðan Arnarnesnafa við Hjalteyri eru minni strýtur sem eru á mun stærra svæði. Bæði svæðin hafa nú verið friðuð sem náttúruvætti en þau eru fyrstu neðansjávarsvæðin við Ísland sem hafa verið friðuð sem slík.
Tilvist þeirra í firðinum skapar ýmsa möguleika. Til dæmis hefur
ferðamennska tengd köfun verið að aukast jafnt og þétt í Eyjafirði síðan þær fundust. Þessi einstöku fyrirbæri hafa
hlotið alþjóðaathygli og hafa dregið til Eyjafjarðar kvikmyndatökulið frá National Geographic og stærstu sjónvarpsstöðvum
Japans, Þýskalands, Bretlands og Frakklands. Þessir aðilar hafa komið hingað sérstaklega til að ná myndum frá strýtunum og
lífríkinu í kringum þær sem er mjög fjölskrúðugt.
Örverulífríkið við strýturnar er einnig afar sérstakt og yfirstandandi eru líftæknirannsóknir tengdar því í samstarfi Háskólans á Akureyri og Háskóla Íslands. Vísindamenn frá Bandarísku Geimferðastofnuninni (NASA) hafa einnig í tvígang kafað við strýturnar til að prófa tækjabúnað sinn og stefna að því að koma aftur. Sú athygli sem strýturnar hafa fengið meðal íslenskra og erlendra vísinda- og ferðamanna skapa því mörg tækifæri. Svæðið er hinsvegar viðkvæmt og því mikilvægt að aukin ásókn skaði það ekki eða rýri framtíðar nýtingarmöguleika þess. Þrátt fyrir sérstöðu strýtanna hefur litlu fjármagni verið veitt til að vernda lífríkið í kringum þær og að vakta langtímabreytingar á svæðinu. Við þessu hefur Samherji brugðist og er styrkurinn ætlaður til slíkra verkefna.
Myndirnar af hverastrýtunum eru fengnar af vefsíðunni vistey.is en hún er upplýsingagátt um vistkerfi sjávar í Eyjafirði, ætlað bæði heimamönnum til fræðslu um eigið umhverfi og fyrir ferðamenn sem heimsækja svæðið.
