Samstarfsaðilar: Háskólinn á Akureyri, skóladeild Akureyrarbæjar í samvinnu við heilbrigðis-, sjávarútvegs- og menntamálaráðuneytið og sjávarútvegsfyrirtæki.
Mannafli: Verkefnisstjóri ásamt t.d. nemendum í meistaranámi.
Tími: 2.ár
Kostnaður: Fer eftir þeim leiðum sem valdar eru til að vekja athygli á sjávarútveginum og hollustu sjávarfangs.
Stutt lýsing (hvar er verkefnið statt og til hvers getur það leitt? leggja áherslu á að verkefnið sé hagnýtt og vel framkvæmanlegt)
Fræðsluefni um hollustu sjávarfangs sem ber heitið Verum klár, borðum fisk var unnið haustið 2008 í tengslum við vettvangsferðir á sjó meðal grunnskólabarna í 6. bekk á Akureyri. Verkefnið var unnið af starfsmanni RHA (rannsóknar- og þróunarmiðstöð Háskólans á Akureyri) í samvinnu við Fiskifélag Íslands og skóladeild Akureyrar. Verkefnið hafði það að markmiði að vekja athygli á hollustu sjávarfangs meðal grunnskólabarna og um leið var skoðað hvaða athygli og umfjöllun sjávarútvegur fengi í grunnskólunum á Akureyri. Í lok þess var lögð fyrir könnun til að meta áhuga nemenda fyrir slíku fræðsluefni, áhuga nemanda fyrir vettvangsferðum á sjó og þess að læra meira um fiskana og hafið. Tilurð þess er í fyrstu sprottin af þeirri staðreynd að fiskneysla hefur farið hratt minnkandi hérlendis og að heimur fitnandi fer. Ýmsar rannsóknaniðurstöður eru til varðandi fiskneyslu, neytendahegðun og viðhorf og um ávinning af fiskneyslu m.a. í verkefni hjá Matís um viðhorf og fiskneyslu ungs fólks á aldrinum 18-25 ára. Fiskneysla hefur farið hratt minnkandi frá árunum 1990 og hafði 12 árum seinna eða árið 2002 minnkað um 30%. Það er umhugsunarvert að fiskneysla þjóðar sem hefur byggt upp sjávarútveg á heimsklassa og sem skilar miklum verðmætum til þjóðarbúsins er ekki meiri en gengur og gerist en hjá þjóðum á meginlandi Evrópu í dag. Hluti skýringar á hratt minnkandi fiskneyslu okkar Íslendinga gæti legið í þeirri staðreynd að menn eru síður tilbúnir að borga fyrir það í dag sem fram að þessu hefur fengist fyrir hlutfallslega lítinn pening. Einnig skiptir máli sú staðreynd að aðalmarkaðir stórra sjávarútvegsfyrirtækja eru erlendis og heimamarkaðurinn þykir bæði lítill og erfiður. Af því leiðir að hlutfallslega litið fjármagn hefur farið í þágu markaðssetningar fisks hérlendis í samanburði við aðrar matvælagreinar. Ljóst er að hér þarf að koma til hugarfarsbreytinga meðal landsmanna og forsvarsmanna sjávarútvegsfyrirtækja. Við eigum að vera stolt af fiskinum og sjávarútveginum og vera í fararbroddi meðal þjóða í neyslu hans. Í aðalnámskrár grunnskólanna eru ekki lagðar miklar áherslur á sjávarútveginn né umfjöllun um nytjastofnana í hafinu. Hvergi kemur beint fram að kennurum beri að fræða nemendur um nytjastofna sjávar. Vegna nýrrar námsskrár grunnskólanna má segja að nú sé lag að vekja athygli á sjávarútveginum m.a. vegna þess að á næstunni verður að stórum hluta námsefni í náttúrufræðum endurnýjað fyrir unglingastig grunnskóla þar sem ekki verður prentað meira af bókum í bókaflokknum Almenn náttúruvísindi, því námsefni sem nú er víðast notað.
Verkefni sem hefur það að markmiði að efla fiskneyslu og að hefja upp sjávarútveg felst ekki í helgarátaki heldur þarf það að vinnast á lengri tíma þar sem m.a. þeirri ímynd er komið á framfæri að fiskur sé flottur, bæði hvað varðar næringu og holdafars. Æskilegt væri að menntamálaráðuneytið, heilbrigðisráðuneytið og sjávarútvegsráðuneytið kæmu að slíkri vinnu.
Töluvert er til af námsefni um lífríki sjávar, sumt nýlegt annað eldra en helsti gallinn er e.t.v. sá að það er ekki markvisst kennt í skólum. Sjávarútvegsráðuneytið heldur utan um metnaðarfullar vettvangsferðir grunnskólabarna á sjó. Slíkar vettvangsferðir 9. og 10. bekkinga er hægt að nýta til að koma á framfæri hollustu sjávarfangs og gera jafnframt kröfu til þeirra skóla sem nýta sér þessar ferðir að unnið sé markvisst með þær innan skólans til að vekja athygli á sjávarútveginum og hollustu sjávarfangs. Það væri hægt að gera t.d. í tengslum við verkefni um vistkerfið hafið sem lagt er til í aðalnámsskrá grunnskólanna fyrir elsta stigið. Einnig er áhugaverður kostur að útbúa kennsluefni fyrir vettvangsferðir á sjó með tengingu við heimilisfræði þar sem vettvangsferð á sjó er áhugverð leið til að vekja athygli og áhuga nemanda á fiski sem hollum og góðum fæðuvalkosti. Það er ljóst að fræðsla í skólum er mikilvægur þáttur þess að efla þekkingu barna og ungmenna til að velja sér næringarríka og holla fæðu og þar kemur heimilisfræðikennsla mikið við sögu. Með því að bjóða upp á kennslu á vettvangi þar sem vakin er athygli á hollustu sjávarfangs, er verið að auðga og styrkja námið og er útikennsla álitin holl bæði fyrir líkama og sál.
Með því að vinna markvisst að því að auka fiskneyslu og vekja athygli á sjávarútveginum sparast gjaldeyrir, stuðlað er að bættu mataræði en ofþyngd barna og unglinga er hratt vaxandi og mjög kostnaðarsamt vandamál. Í verkefni þar sem yngri kynslóðum landsins er kynntur sjávarútvegurinn markvissar en gert er í dag t.d. í gegnum kennsluefni, vettvangsferðir, skólavistun o.s.frv. er stuðlað að auknum áhuga fyrir greininni sem skilar sér í mannauðinum og vekur áhuga fólks til að mennta sig á sviði sjávarútvegs og tengdum greinum.
Hugmyndasmiður: RHA og MHA
