Hér til hliðar má sjá nýsköpunarhugmyndir sem tengjast orkulíftækni.
Orkulíftækni verkefni - Energy Biotechnology
Nýsköpunarverkefni í þágu atvinnulífs og háskóla
Undanfarin fimm ár hefur markvisst verið stefnt að því að byggja upp rannsóknarsvið í orkulíftækni við auðlindasvið Háskólans á Akureyri. Með líftækni er átt við hvers konar notkun lifandi fruma eða örvera, þar með talið erfðabreyttra lífvera eða hluta þeirra, í iðnaði, til rannsókna eða í öðrum verkefnum sem tengjast lausn vandamála í matvæla-, fóður- og tengdum iðnaði, í umhverfinu eða á sviði heilbrigðismála. Við höfum síðan valið að skilgreina orkulíftækni sem líftækni sem beinist að því að búa til verðmæti í formi lífeldsneytis og annarra verðmætra afurða úr ódýru hráefni. Fimm verkefni eru í gangi sem tengjast orkulíftækni við Háskólann á Akureyri. Annars vegar er um að ræða loftfirrtar, gerjandi bakteríur (þrjú verkefni) en hins vegar frumbjarga, loftháðar bakteríur sem geta nýtt sér vetni og brennisteinsvetni (tvö verkefni). Mynd 1. hér að neðan sýnir tengingu mismunandi verkefna.
Í heildina hafa þessi verkefni gefið af sér 3 meistaranema og þrír aðrir munu útskrifast í vor. Allir þessir nemendur hafa verið á launum við skólann í þau tvö ár sem verkefnin hafa staðið yfir. Auk þess hafa leiðbeinendur komið að verkefnunum sem og samstarfsaðilar (líftæknifyrirtækin Prokaria og Prokatin; verkfræðistofan Mannvit). Segja má að fyrirtækið Prokatin hafi sprottið upp af einu þessara verkefna. Mörg verkefnanna hafa einnig skírskotun í erlent samstarf þar sem m.a. nemendur hafa farið til Finnlands og doktorsnemandi frá Finnlandi dvaldist hér á landi sumarið 2007. Í heildina má segja að um 20 - 30 ársverk liggi að baki þeirrar vinnu sem framkvæmd hefur verið og veltan er um 200 milljónir króna. Hér er átt við vinnu sem hefur verið unnin við HA, Mannvit, Prokaria og Prokatin. Ljóst er að rannsóknir og þróun á þessu sviði kemur til með að aukast mikið á næstu árum. Íslendingar standa frammi fyrir þeirri áskorun að fylgja þeirri reglugerð Evrópubandalagsins að fyrir árið 2010 sé hlutfall endurnýjanlegs eldsneytis 5,75% af heildarnotkun.
Stjórnvöld þurfa að gera upp hug sinn hvað þetta varðar og byggja upp rannsóknir og nýsköpun á þessu sviði. Það er mikið hagsmunamál fyrir landið ef hægt er að minnka innflutning á jarðefnaeldsneyti og framleiða lífeldsneyti á Íslandi úr íslensku hráefni. Við skólann og hjá verkfræðistofunni Mannvit eru nú rannsóknir sem tengjast framleiðslu á vetni og etanóli með hitakærum bakteríum úr íslensku hráefni. Einnig er farið af stað tilraunaframleiðsla á lífdísil úr úrgangsfitu á Eyjafjarðarsvæðinu (Mannvit). Nú í haust mun jarðgerðarstöð hefja starfsemi sína á Eyjafjarðarsvæðinu þar sem öllum lífrænum úrgangi verður umbreytt í moltu/jarðveg. Önnur áhugaverð verkefni eru á sviði orkulíftækni sem leiðir til framleiðslu á próteinum úr jarðgufugasi. Slíkt verkefni hefur verið í gangi við skólann þar sem hugmyndin er að nota frumbjarga bakteríur til þess að binda koltvísýring úr jarðgufugasi og nota til þess efnatillífun á vetni og súrefni. Í raun geta slíkar bakteríur vaxið á gasi og framleitt prótein sem mætti nota í fóðurframleiðslu ("Fóður úr vetni"). Einn sproti úr þessu verkefni er að nýta slíkar bakteríur til þess að hreinsa upp brennisteinsvetni úr jarðgufugasi. Þetta verkefni tengist inn á svið orkulíftækni þar sem megináherslan er umhverfislegs eðlis. Við efnaskipti sín nýta bakteríurnar sér hina eitruðu gastegund brennisteinsvetni en geta um leið bundið koltvísýring andrúmslofsins. Benda má á að vegna aukinnar framkvæmda á jarðvarmavirkjunum þá hefur styrkur brennisteinsvetnis í andrúmslofti aukist verulega í nánd við höfuðborgarsvæðið.
Að ofangreindu má vonandi skiljast að Háskólinn á Akureyri er tilbúinn að koma til viðræðna við þá aðila sem þess óska um frekari uppbyggingu á þessu sviði. Öll þessi verkefni hafa skírskotun í framleiðslu á afurðum eða verðmætum sem felast í hreinsiferlum og aukningu á koltvísýringskvóta. Til einföldunar er meðfylgjandi frekari skýring á fjórum verkefnahugmyndum sem gætu skapað af sér nýsköpun og störf á þessu rannsóknasviði. Undirritaður er tilbúinn að koma með mótframlag úr rannsóknasjóðum á móti framlagi sem fæst í viðkomandi verkefni.
Virðingarfyllst,
Dr. Jóhann Örlygsson
Prófessor við Viðskipta- og Raunvísindadeild Háskólans á Akureyri
Mynd 1
