Háskólinn á Akureyri

Mbl. 21. júní 2002

Kímni og hlátur hafa mikinn lækningamátt

Elín Ebba Ásmundsdóttir, forstöðumaður iðjujálfunar á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss, kennir iðjuþjálfun við Háskólann á Akureyri sem hún segir vera upplagðan háskólabæ.  Morgunblaðið/Arnaldur
 ALLIR finna fyrir einhverri streitu dagsdaglega en hún verður skaðleg ef hún er of mikil, á mörgum vígstöðvum eða langvarandi. Iðjuþjálfar finna leiðir til að kenna fólki að takast á við streitu á uppbyggilegan hátt, hvort sem það eru einstaklingar sem lent hafa í áföllum eða fólk sem er að takast á við sín daglegu verkefni," segir Elín Ebba Ásmundsdóttir, forstöðumaður iðjuþjálfunar á geðdeild Landspítala - háskólasjúkrahúss.

Hún segir kaffi, reykingar og kaupgleðina, sem einkennir Íslendinga svo mikið, vera dæmi um vonda streitubana sem dugi skammt og séu skaðlegir þegar til lengri tíma er litið. "Við höfum fullt af góðum streitubönum hér á Íslandi sem við eigum að nýta okkur meira eins og sundið, náttúruna og síðan sönglistina. Þeir sem eru í kór hafa valið sér góðan streitubana."
Iðjuþjálfun, sem er 4 ára nám, hefur nú verið kennd við Háskólann á Akureyri frá árinu 1997. Ebba kennir iðjuþjálfun á Akureyri sem hún segir vera upplagðan háskólabæ. "Þangað er einmitt gott að koma úr höfuðborginni til að losna við streitu. Ég finn þegar ég kem norður að kenna að takturinn er annar en í borginni. Hér er rólegt umhverfi, skíðasvæði rétt hjá, og meiri tengsl á milli fólks." Hún telur að bæinn eigi að byggja upp og gera eftirsóttan fyrir námsfólk þannig að hann fái svipað vægi sem háskólabær og Þrándheimur í Noregi hefur haft, en að sögn Ebbu, sækjast til dæmis Óslóarbúar eftir að stunda nám í Þrándheimi þótt þeir þurfi að flytja langar leiðir.

Streituvaldar misjafnir eftir einstaklingum
Námskeiðið sem Ebba kennir í Háskólanum á Akureyri ber nafnið Iðjuþjálfun - sálfélagsleg nálgun en þar er skoðað hvernig erfiðleikar, áföll eða andlegt álag geta raskað venjum fólks og hindrað í að stunda daglega iðju. Skoðaðar eru aðferðir sem iðjuþjálfar nota til að meta og hafa áhrif á sjálfsmat einstaklinga, félagslega hæfni og lífsstíl í þeim tilgangi að auka vellíðan og færni, að sögn Ebbu.
"Sjálfstraustið er undirstaðan þess hvernig fólki líður, hvernig það hugsar og metur lífið. Til að auka sjálfstraustið þarf fólk að finna að það hafi áhrif á líf sitt og umhverfi. Iðjuþjálfar finna leiðir til að auka sjálfstraustið hjá fólki sem hefur lent í áföllum en líka hjá fullfrísku fólki," útskýrir hún.
Hún bendir á að allir hafi einhverja streituvalda en mjög einstaklingsbundið sé hverjir þeir eru. "Hjá einum getur það einfaldlega verið að komast á milli staða og öðrum að standa sig í vinnunni eða eiga samskipti við fólk. Iðjuþjálfar kenna fólki að takast á við það sem fólki finnst erfitt. Þannig má segja að við séum alltaf að reyna að fá fólk til að líta á erfiðleikana sem ögrun sem hægt sé að leysa en ekki ógn."
Þegar fólk hefur orðið fyrir áfalli getur það oft ekki gert hluti sem það gat áður og sjálfstraustið er í molum, að sögn Ebbu. " Með því að fá skjólstæðinga til að takast á við verkefni sem þeir halda að þeir geti ekki, geta þeir náð stjórn á lífi sínu aftur."
Sjálf er hún að vinna að rannsókn sem byggist á reynslu fólks sem hefur átt við erfiða geðsjúkdóma að stríða en hefur náð bata og segist hún vera að leita að fólki sem sé tilbúið til að miðla af reynslu sinni. "Ég held nefnilega að við getum nýtt reynslu þeirra miklu meira en við gerum. Ef ég mætti ráða, þá myndu til dæmis þeir sem átt hafa við geðræn vandamál að stríða, koma að því að ákveða hvaða rannsóknir eru gerðar á því sviði."

Sjónvarpsþáttur sem segir heilmikið um mannskepnuna
Hinn almenni Íslendingur hefur að nokkru leyti misst stjórn á lífi sínu með því að þurfa alltaf að vera endalaust að kaupa, að mati Ebbu. Hún segir Íslendinga mjög ginnkeypta fyrir skyndilausnum. "Þessi endalausa neysla okkar, að þurfa að eiga nýjasta jeppann og flottustu græjurnar, er liður í að kaupa sér sjálfsmynd og er skyndilausn sem virkar ekki því hún kemur ekki innan frá." Hún bendir á að iðjuþjálfar séu sérfræðingar í því hvernig lífsstíll getur haft jákvæð eða neikvæð áhrif á heilsu.
Ebba segir svokallað raunveruleikasjónvarp, sem byggist á því að hópi fólks er komið fyrir á eyðieyju þar sem það á svo að bjarga sér, geta sagt okkur heilmikið um mannskepnuna. "Þegar þangað er komið hrynja allar gerviþarfirnar og í ljós kemur hvað það er sem raunverulega skiptir máli eins og fæði, húsaskjól, fjölskylda og vinir og góð heilsa. Mér finnst að allir stjórnmálamenn ættu að taka þátt í svona þætti og kynnast slíkum aðstæðum, þá myndu þeir fá miklu betri sýn á hvað er mikilvægast fyrir fólk."

Þurfum atvinnumöguleika fyrir alla
Ebba bendir á að iðjuþjálfun gangi mikið út á að einbeita sér að styrkleika hverrar manneskju í stað þess að einblína á sjúkdóma og veikleika. Hún hafi einmitt eitt sinn heyrt sögu af yfirlækni á sjúkrahúsi sem vildi helst ekki ráða iðjuþjálfa til starfa, þetta væri nú spítali en ekki skemmtistaður. "Margir vilja eingöngu tengja sjúkrahús við eitthvað alvarlegt en við vitum hvað húmor, kímni og hlátur hafa mikinn lækningamátt. Með þetta í huga þarf að forgangsraða miklu meira á sjúkrahúsum, þannig væri hægt að örva bata."
Hún telur örorkubætur einnig í sumum tilvikum geta orkað tvímælis, einhvers konar atvinna eigi að vera til fyrir alla. "Vandamál fólks leysast ekki eingöngu með fjárhagsaðstoð. Allir verða að finna að þeir séu einhvers virði í samfélaginu. Við verðum einfaldlega að bjóða upp á miklu fleiri og fjölbreyttari atvinnumöguleika þar sem allir geta fundið vinnu eða hlutverk við sitt hæfi," segir Ebba að lokum.