Charles Robert Darwin
(12. febrúar 1809 - 19. apríl 1882)
Charles Darwin fæddist í bænum Shrewsbury í Vestur-Miðhéruðum Englands. Hann var læknissonur, en faðir hans, Robert Darwin, var vel stæður héraðslæknir. Í upphafi ferils síns hugðist hann feta í fótspor föður síns og hóf nám í læknisfræði í Edinborg árið 1825. Hann gafst upp á læknisfræðinni eftir tvö ár, en þau reyndust honum þó traustur grunnur í því rannsóknastarfi sem hann átti fyrir höndum í náttúrufræði. Frá Edinborg fór hann að ráði föður síns til Cambridge og hugðist læra til prests. Hann leiddist þó fljótt af þeirri braut en heillaðist mjög af rannsóknum í náttúrufræði. Hann tók þátt í vísindastarfi af miklum krafti og áhuga og kynntist við það mönnum eins og grasafræðingnum Steven Henslow og jarðfræðingnum Adam Sedgwick. Það var síðan Henslow sem mælti með Darwin í hina afdrifaríku hnattsiglingu með Robert FitzRoy, skipstjóra á HMS Beagle, en rannsóknir hans í þeirri ferð lögðu grunninn að þróunarkenningunni sem við hann er kennd.
Ferðin með skipinu tók 5 heil ár og sigldu þeir meðal annars til stranda Suður-Ameríku, Tahítí, Nýja-Sjálands, Suður-Afríku og Galapagos eyjanna þar sem Darwin safnaði miklum fjölda sýna af lífverum og steingervinum, en sú gagnasöfnun varð sá grunnur sem hann byggði síðar þróunarkenningu sína á. Rannsóknir hans á þessum og fleiri sýnum leiddu hann fljótlega að meginforsendum þróunarkenningarinnar, sem draga má saman í eftirfarandi þrjú meginatriði: (1) Innan sérhvers stofns dýra er breytileiki í einkennum milli einstaklinga. (2) 
Hin breytilegu einkenni erfast milli kynslóða. (3) Æxlun er mishröð þar sem sumir einstaklingar eru líklegri til að skila af sér fleiri lífvænlegum afkvæmum en aðrir. Séu þessi þrjú atriði saman tekin og sett í samhengi við hagfræðikenningu Thomasar Malthusar (1766-1834) sem segir að fólksfjöldi hljóti að takmarkast af framboði á fæðu og öðrum nauðsynjum, leiðir það nánast óhjákvæmilega til hugmyndarinnar um náttúruval og hvernig það hlýtur að leiða til þróunar. Darwin birti þó ekki niðurstöður sínar fyrr en eftir hafa ígrundað þær vandlega í tvo áratugi, enda grandvar maður sem forðaðist átök og rifrildi í lengstu lög. Árið 1859 lét hann loks verða af birtingu og sendi frá sér bókina Uppruni tegundanna (On the Origin of Species by Means of Natural Selection or The Preservation of Favoured Races in The Struggle for Life). Í henni setti Darwin fram þróunarkenningu sína þess efnis að skyldleika lífvera og þróun þeirra megi útskýra með náttúruvali.
Samkvæmt þróunarkenningu Darwins koma allar lífverur af sama stofni en vegna nátturuvalsins hafa þær þróast í mismunandi áttir. Náttúruvalið segir í hnotskurn að einstaklingar sömu tegundar séu frá náttúrunnar hendi misjafnlega í stakk búnir til þess að takast á við umhverfið. Þess vegna verða alltaf sumir undir í lífsbaráttunni og hinir hæfustu lifa af. Einstaklingar með eiginleika sem auka líkur á því að þeir komist af eru sem sagt líklegri til að eignast fleiri lífvænleg afkvæmi. Og þannig verða þessir hagstæðu eiginleikar smám saman meira áberandi hjá tegundinni í heild.
Þróunarkenning Darwins olli miklu uppnámi, ekki síst meðal kirkjunnar manna, því að hún stangaðist á við hugmyndir þeirra um sköpunarsögu Biblíunnar. Því fór einnig fjarri að 
kenningunni væri almennt tekið opnum örmum meðal náttúruvísindamanna, sem flestir voru hallari undir þróunarkenningu Lamarcks (1744-1829) og þótti á það skorta að hin nýja þróunarkenning Darwins útskýrði hvernig hin breytilegu einkenni erfast milli kynslóða, en Darwin játaði fúslega að kenning hans tæki ekki á þeirri spurningu. Þeirri spurningu varð reyndar auðsvarað ekki löngu síðar, en austurríski munkurinn Gregor Mendel (1822-1884) birti niðurstöður tilrauna sinna á erfðum plantna árið 1865. Það tók þó fræðaheiminn nokkra áratugi að átta sig á að spurningunni hafði verið svarað og mátti nú sjá skýrt og greinilega að það var Darwin, en ekki Lamarck, sem hafði rétt fyrir sér. Meðal helstu fræðimanna sem tengdu saman erfðafræði og þróunarfræði og áttuðu sig þar með á því hvílík bylting fólst í þróunarkenningu Darwins má nefna Ronald Fisher (1890-1967), J.B.S. Haldane (1892-1964), Sewall Wright (1889-1998), Theodosius Dobzhansky (1900-1975), Ernst Mayr (1904-2005) og Julian Huxley (1887-1975). Dobzhansky undirstrikaði mikilvægi þróunarkenningar Darwins með þessum orðum: „Það er engin glóra í neinu viðfangsefna lífvísindanna, nema í ljósi þróunarkenningarinnar" (Nothing in biology makes sense, except in the light of evolution).
