Í umsókn um fyrirlestra og erindi þarf að koma fram:
- Nafn fyrirlesara og heiti erindis sem óskað er eftir.
- Æskileg tímasetning.
- Nafn stofnunar eða aðila sem sendir inn umsókn, heimilisfang, símanúmer og netfang.
- Nafn þess sem sækir um og skólastig.
Birna María Svanbjörnsdóttir forstöðumaður miðstöðvar skólaþróunar gefur nánari upplýsingar. Sími 4608579. Netfang: birnas@unak.is
Að ígrunda námsleiðir barna
Astrid Lindgren 100 ára
Barnabækur í skólastarfi
Barnið í brennidepli
Byrjendalæsi
Bætt skilyrði til náms. Starfsþróun í heiltæku skólastarfi
Börn og netnotkun
Einstaklingsmiðað nám
Fagmennska kennara
Fagurfræðilegar upplifanir og börn
Fjölmenning og sjálfbær þróun í skólastarfi
Fræðsla fyrir foreldra barna og unglinga á grunnskólaaldri
Fyrsta starfsárið
Grenndarkennsla á vef
Heimanám
Heimsókn kennara heim til nemenda sinna
Íslendingasögur handa börnum
Kynning á skólastarfi í anda Reggio Emilia
Leshömlun. Einkenni og kenningar um orsakir
Leshömlun í almennum bekk, kennsla og nám
Lestur í leikskóla
Líðan kennara í starfi. Hvað skiptir máli?
Lýðræði í leikskólastarfi
Læsi til framtíðar. Markviss efling lesskilnings
Málfarslegar breytingar: Böl eða bót?
Notkun ljósmynda í starfsþróun
Orð af orði
Orðasafn heilans
Samskipti barna og fullorðinna
Samstarf skóla við foreldra nemenda á unglingastigi
Samvinnunám
Sjálfsmat leikskóla
Sjálfsmat skóla
Skólastarf í anda Vygotsky
Skólaþróun í þágu jafnréttisuppeldis
Stærðfræði, náttúruvísindi og skapandi starf með börnum á leikskólaaldri
Umhverfi og menning
Uppeldisfræðilegar skráningar
Upplýsinga- og samskiptatækni í skólastarfi. Tækifærin og gildrurnar
Upplýsingatækni, hjálpartæki í skólastarfi
Vinátta barna
Virðing og ábyrgð. Lífsleikni í leikskóla
Þögn
Að ígrunda námsleiðir barna
Guðrún Alda Harðardóttir dósent við kennaradeild HA
Á síðari árum hefur samstarf leikskólanna í Reggio Emilia og bandarískra leikskólafræðinga aukist til muna og árið 2001 kom
út bókin Making learning visible. Children as individual and group learners. Bókin fjallar um sameiginlegt rannsóknarverkefni hópsins Project Zero frá
Harvard háskóla og kennara frá leikskólum í Reggio Emilia. Í erindinu verður rannsóknarverkefnið Project Zero kynnt. Erindið er
ætlað þeim sem vel þekkja til skólastarfs í anda Reggio Emilia.
Astrid Lindgren 100 ára
Brynhildur Þórarinsdóttir aðjunkt við kennaradeild HA
Í ár eru 100 ár liðin frá fæðingu barnabókahöfundarins ástkæra Astrid Lindgren. Astrid Anna Emelia Ericsson kom í heiminn
þann 14. nóvember 1907 í Smálöndunum í Svíþjóð sem síðar urðu sögusvið bókanna um Emil í
Kattholti. Fáar barnabækur hafa hins vegar haft eins mikil áhrif á barnamenningu nútímans og bækur hennar um Línu Langsokk. Lína er hinn
frjálsi andi; sjálfstæð og ógurlega sterk. Lífssýn hennar er óendanlega jákvæð og hún sér aldrei nema björtu
hliðarnar, eins og þessi orð hennar sanna: „Mamma mín er engill og pabbi minn er negrakóngur, það eru svei mér ekki öll börn sem eiga svo
fína foreldra." Í erindinu fjallar Brynhildur um Astrid Lindgren og arfleifð hennar. Stiklað verður á stóru á löngum og afkastamiklum ferli
höfundarins og heilsað upp á helstu persónur. Sérstaklega verður litið á boðskap bóka hennar sem sumar hverjar þóttu heldur
háskalegar á sínum tíma, enda storkuðu þær ríkjandi heimsmynd hins alvitra og allsráðandi fullorðna fólks. Loks verður
rætt um hugsanlega notkun bóka Astrid Lindgren í leik- og grunnskólum og bent á athyglisverð atriði sem nota má í starfi með
börnum.
Barnabækur í skólastarfi
Brynhildur
Þórarinsdóttir aðjunkt við kennaradeild HA
Barnabækur eru vannýtt auðlind í grunnskólum. Góðar barnabækur eru ekki bara tæki til lestrarþjálfunar heldur gera þær börn læs á samfélag sitt og menningu. Þær má því nota á ýmsan hátt í skólastarfi, til dæmis til að samþætta bókmenntir/íslensku, samfélagsfræði og lífsleikni. Barnabækur bjóða upp á fjölbreyttar kennsluaðferðir og námsmat og henta því vel til að brjóta upp hefðbundið skólastarf. Mikilvægt er að greiða leið barnabóka inn í grunnskólana nú þegar rannsóknir sýna að bóklestur íslenskra barna fer minnkandi. Í erindinu fjallar Brynhildur um fjölþætt gildi barnabóka í skólastarfi. Skoðuð verða hugtökin bókmenntauppeldi og lestrarnautn og rætt um kennarann sem áróðursmeistara bóklestrar. Loks verða nokkrar nýlegar barnabækur skoðaðar út frá kennslufræðilegu sjónarhorni.
Barnið í brennidepli
Birna Svanbjörnsdóttir
forstöðumaður Miðstöðvar skólaþróunar HA
Hér er um að ræða forvarnarverkefni á vegum skóladeildar Akureyrar og skólaþróunarsviðs kennaradeildar HA, með þátttöku leik- og grunnskóla, foreldra og ýmissa annarra stofnana samfélagsins sem koma að uppeldismálum. Nú er unnið með verkefnið í Síðuhverfi á Akureyri en stefnt er að því að færa vinnuna smám saman yfir á fleiri skólahverfi bæjarins. Meginmarkmið verkefnisins er að styrkja foreldra í uppeldishlutverki sínu, móta sameiginlega sýn allra þeirra sem starfa að uppfræðslu og uppeldi barna og unglinga, samhæfa starfsemi þjónustukerfa, efla siðgæðisvitund barna og unglinga og bæta námsárangur og líðan barna og unglinga.
Byrjendalæsi
Rósa Eggertsdóttir sérfræðingur á
skólaþróunarsviði HA
Jenný Gunnbjörnsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Byrjendalæsi er nýr valkostur í byrjendakennslu í lestri. Um er að ræða samvirka kennsluaðferð þar sem jöfnum höndum er unnið með merkingu máls og tæknilega þætti lestrarnámsins. Byrjendalæsi er byggt á kenningum lestrarfræða um áhrifarík og vönduð vinnubrögð. Meðal annars var sótt í smiðju NRP2000 rannsóknarinnar um mikilvægi þess að kennsla í lestri feli í sér samþætta nálgun sem nái til allra þátta móðurmálsins. Því er vinna með tal, hlustun, lestur og ritun felld saman í eina heild í byrjendalæsi. Ennfremur eru sértækir þættir móðurmálsins, svo sem hljóðvitund, réttritun, orðaforði, setningabygging, málfræði og skrift tengdir inn í ferlið. Meginmarkmið byrjendalæsis er að börn nái góðum árangri í læsi sem fyrst á skólagöngu sinni. Byrjendalæsi gerir ráð fyrir því að hægt sé að kenna börnum sem hafa ólíka færni í lestri hlið við hlið, því er lögð áhersla á hópvinnu um leið og einstaklingsþörfum er mætt. Í fyrirlestrinum verður aðferðin kynnt og sagt frá árangri. Ef tími vinnst til verður sýnd kennslumynd um Byrjendalæsi.
Bætt skilyrði til náms, starfsþróun í
heiltæku skólastarfi
Halldóra Haraldsdóttir lektor við kennaradeild HA
Ingibjörg Auðunsdóttir sérfræðingur við Miðstöð skólaþróunar HA
Rósa Eggertsdóttir sérfræðingur við Miðstöð skólaþróunar HA
Trausti Þorsteinsson sérfræðingur við Miðstöð skólaþróunar HA
Á fundinum er fjallað um skóla/nám án aðgreiningar og kynnt hvernig afburðaskólar í fjórum löndum í Evrópu stóðu að því að mæta afar fjölbreyttum þörfum nemenda sinna. Fjallað verður um skilyrði sem hver skóli þarf að vinna að til að vænta megi árangurs á þessu sviði. Þau eru: Undirbúningur fyrir skólagöngu, skipulag námskrár, kennsluhættir, samstarf og samhæfing, félagsleg samskipti nemenda, samstarf heimila og skóla, námsmat og mat á skólastarfi, stoðþjónusta og starfsþróun. Í fyrirlestrinum verður handbókin Bætt skilyrði til náms - starfsþróun í heiltæku skólastarfi kynnt. Ef tími vinnst til verður sýnd kennslumynd sem sýnir starfið í ofangreindum skólum.
Börn og netnotkun
Eygló Björnsdóttir lektor við
kennaradeild HA
Internetið er ört vaxandi afþreyingar- og samskiptamiðill barna og unglinga. Þó þar megi margt gott finna, leynist þar einnig ýmislegt misjafnt. Í þessu erindi er fjallað um helstu hættur sem þar ber að varast fyrir börn og unglinga og hvernig stuðla megi að jákvæðri og ábyrgri netnotkun þeirra.
Einstaklingsmiðuð kennsla
Birna
Svanbjörnsdóttir forstöðumaður Miðstöðvar skólaþróunar HA
Í fyrirlestrinum verður gerð grein fyrir helstu kenningum og hugmyndafræði sem liggur að baki einstaklingsmiðaðri kennslu. Skoðað verður hvernig einstaklingsmiðuð kennsla stuðlar að einstaklingsmiðuðum starfsháttum í skóla. Fjallað verður um nauðsynlegar forsendur einstaklingsmiðunar í skólastarfi og hvað einkennir skólastarf sem miðar að slíkum starfsháttum.
Fagmennska kennara
Trausti Þorsteinsson sérfræðingur
við Miðstöð skólaþróunar HA
Í opinberum gögnum og í stefnu Kennarasambands Íslands er áhersla lögð á að kennarar séu fagmenn. Þessi áhersla er grundvölluð á því sjónarmiði að það sé mikilvægt fyrir gæði skólastarfs. En hvað felst í hugtakinu fagmennska? Hvaða kröfur gerir þessi áhersla til kennara? Geta kennarar talið sig til fagstétta og er það æskilegt fyrir skólastarf? Í fyrirlestrinum verður fjallað um helstu einkenni fagmennsku (professionalism) og hvers vegna það er talið mikilvægt skólastarfi að kennarar séu fagmenn. Kastljósinu verður beint að þróun á starfi kennara og helstu einkennum á faglegu starfi kennara.
Fagurfræðilegar upplifanir og
börn
Rósa Kristín Júlíusdóttir lektor við kennaradeild HA
Margt er líkt með íhugulum athugasemdum barna og fagurfræðinga. Þegar barn segir að „listaverk sé fallegt" er hún/hann að setja fram gagnrýna athugasemd eða fullyrðingu. Að læra að tjá sig og geta fært rök fyrir skoðunum sínum er mikilvægur þáttur, ekki einungis í fagurfræði- og myndlistarkennslu heldur í öllu skólastarfi. Hér verður horft til fagurfræðilegrar upplifunar, eiginleika hennar og framlag slíkrar upplifunar til þekkingar barna. Fagurfræðileg upplifun mótar skynjun barna og auðgar ímyndunaraflið en hvorutveggja er mikilvægt til að öðlast skilning á listaverkum og náttúrulegu umhverfi okkar. Rósa Kristín vinnur nú um stundir að rannsóknarverkefni með börnum um fagurfræðilegar upplifanir þeirra í tengslum við safnaheimsóknir, myndsköpun og heimspekilegar umræður.
Fjölmenning og sjálfbær þróun
í skólastarfi
Ingólfur Á. Jóhannesson prófessor við kennaradeild HA
Í erindinu er rætt um hvernig viðfangsefni um fjölmenningu og sjálfbæra þróun tengjast skólastarfi. Byggt er á könnun á því hvernig fjölmenning og menntun til sjálfbærrar þróunar birtast í stefnu ríkisins og fjölmennustu sveitarfélaga landsins. Áhersla er lögð á með hvaða hætti æskilegt er að vinna með nemendum að þessum þáttum þannig að þeir leggi þannig að mörkum til að þróa lýðræðislega getu nemenda svo að þeir verði færir um að kljást við mótsagnir 21. aldarinnar.
Fræðsla fyrir foreldra barna og unglinga
á grunnskólaaldri
Ingibjörg Auðunsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Hvernig styð ég sem best við barnið mitt / börnin mín og skólastarf? Fjallað verður um árangursríkt samstarf heimila og skóla, einkum hvað varðar nám. Meginmarkmið erindisins er að kynna leiðir sem foreldrar geta unnið eftir þegar þeir aðstoða börn sín. Erindið getur nýst öllum foreldrum sem eiga börn og unglinga á grunnskólaaldri.
Fyrsta starfsárið
María Steingrímsdóttir lektor við kennaradeild HA
Á hverju hausti hefur nokkur fjöldi nýrra kennara störf í grunnskólum landsins. Samkvæmt rannsóknum gengur þeim misvel að fóta sig
á nýjum starfsvettvangi. Sterkar vísbendingar koma fram í rannsóknum um að nýir kennarar þurfi leiðsögn eigi þeir að ná
að þroskast sem fagmenn og ná árangri í starfi sínu með nemendum. Í erindinu verður fjallað um þarfir nýliða fyrsta
starfsárið sem ná til faglegra og hagnýtra þátta starfsins. Kynntar verða hugmyndir um hvernig skólasamfélagið geti styrkt þá
til að ná góðum tökum á starfinu.
Grenndarkennsla á vef
Eygló Björnsdóttir
lektor við kennaradeild HA
Í erindinu er leitast við að svara þeirri spurningu hvort hægt sé að nýta upplýsingatækni og Veraldarvefinn til að skapa námsumhverfi þar sem unnið er með sögu og sérkenni heimabyggðarinnar og aðferðum umhverfistúlkunar er beitt til að efla umhverfis- og grenndarvitund nemenda.
Heimanám
Ingibjörg Auðunsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Heimanám getur verið gagnleg kennsluaðferð og haft jákvæð áhrif á námsárangur nemenda og persónuþroska þeirra. Tilgangur heimanáms er þó mismunandi og fer eftir aldri nemenda og þroska. Fyrir yngstu nemendurna á heimanám að stuðla að jákvæðum viðhorfum til náms, góðum vinnuvenjum og styðja við nám sem fram hefur farið í kennslustundum. Fyrir eldri nemendur ætti heimanám að styðja við þekkingaröflun og vera leið til að dýpka vitneskju og færni nemendanna.
Heimsókn kennara heim til nemenda sinna
Ingibjörg Auðunsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Um nokkurn tíma hafa umsjónarkennarar á yngsta og elsta stigi í grunnskólum Akureyrar heimsótt nemendur og foreldra þeirra. Þar hafa umsjónarkennarar tekið viðtal við foreldra og nemendur á heimilum þeirra. Heimsóknirnar hafa orðið til hagsbóta fyrir nemendur, foreldra og kennara og almenn ánægja verið með þær. Í fyrirlestrinum verður sagt frá tilgangi, fyrirkomulagi og þeim árangri sem af þeim hlaust.
Íslendingasögur handa börnum
Brynhildur Þórarinsdóttir aðjunkt við kennaradeild HA
Reynslan sýnir að ung börn heillast af söguheimi Íslendingasagnanna, þau lifa sig inn í atburðarás þeirra og fyllast djúpri samúð með söguhetjunum. Unglingar sem aldrei hafa kynnst þessum sagnaheimi mæta honum hins vegar með prófskrekk í maganum. Hvers vegna eru sögurnar þá ekki betur nýttar við kennslu yngri barna? Skýringin hlýtur að vera sú að sögurnar voru lengi vel ekki aðgengilegar börnum. Það hefur að mörgu leyti breyst á síðustu árum. Brynhildur ræðir um endursagnir sínar á Íslendingasögunum Njálu, Eglu og Laxdælu og hvernig vekja megi áhuga ungra lesenda á hinum forna söguheimi. Jafnframt bendir hún á aðferðir til að nota sögurnar við kennslu og setur fram hugmyndir að verkefnum handa nemendum.
Kynning á skólastarfi í anda Reggio Emilia
Guðrún Alda
Harðardóttir dósent við kennaradeild HA
Leikskólastarf í ítalska bænum Reggio Emilia er dæmi um lýðræðislegt leikskólastarf, það byggist á verkefnatengdri hugsun (project-based thinking), að skólinn eigi fyrst og fremst að veita möguleika á margþættri hlustun, þar sem fullorðnir og börn hlusta hvert á annað. Í erindinu verða hugmyndir um skólastarf í anda Reggio Emilia kynnt. Um er að ræða almenna kynningu að ræða og saga þessa skólastarfs rakin. Erindið er ætlað þeim sem lítið þekkja til Reggio Emilia skólastarfs.
Leshömlun, einkenni og kenningar um orsakir
Rósa Eggertsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Leshömlun er meðfædd röskun sem hefur m.a. áhrif á lestrarfærni. Í fyrirlestrinum verður almennu lestrarferli lýst og kynntar helstu kenningar um orsakir leshömlunar. Fjallað verður um birtingarform leshömlunar í lestri og ritun og hver áhrifin geta verið varðandi annað nám. Loks verður rætt um hvernig almennir kennarar geta áttað sig á hvort nemendur þeirra kunni að hafa leshömlun.
Leshömlun í almennum bekk, kennsla og nám
Rósa
Eggertsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Talið er að 5% til 7% nemenda búi við leshömlun. Hún fylgir þessum einstaklingum ævilangt. Með tilteknum vinnubrögðum í skólastofunni er unnt að efla almennt nám þessara nemenda til muna. Best hefur gefist að beita fjölskynjunar¬aðferðum í kennslu og kenna nemendum sérstakar námstækniaðferðir sem þeir geta beitt við margvíslegar aðstæður í námi. Má þar nefna eflingu námsvitundar, námtækniaðferðir eins og gerð hugtakakorta, gagnvirkan lestur, SSLSR, samvinnunám og leitarnám. Í fyrirlestrinum verða þessar aðferðir kynntar og rætt um kennsluskipulag.
Lestur í leikskóla
Halldóra Haraldsdóttir lektor
við kennaradeild HA
Fjallað verður um samþættingu máls og lesturs í leikskóla. Lestrarnámið má skilgreina sem uppgötvunarnám; börn tileinka sér lestur í gegnum uppgötvanir um ritmál í hvetjandi andrúmslofti. Byggt er á hugmyndafræði um „emergent literacy" sem byggir á því að lestur og skrift þróist samsíða í gegnum reynslu talaðs og ritaðs máls; að þrátt fyrir að börn á leikskólaaldri lesi ekki með hefðbundnum hætti þróist tilraunir þeirra í þá átt jafnt og þétt. Því auðugri sem reynslan er þess meiri bakgrunnsþekkingu bera börnin með sér.
Líðan kennara í starfi. Hvað skiptir máli?
Anna
Þóra Baldursdóttir lektor við kennaradeild HA
Valgerður Magnúsdóttir sálfræðingur í Reykjavík
Fyrirlesturinn greinir frá niðurstöðum rannsóknar sem fyrirlesarar gerðu meðal grunnskólakennara. Tilgangurinn var að leita að þeim þáttum sem eru líklegir til að viðhalda vinnugleði hjá kennurum og koma í veg fyrir að þeir kulni í starfi. Skoðaðir voru ýmsir þættir í starfi þeirra og starfsumhverfi, s.s. vinnuálag, samstarf, hvatning og vinnutími og leitað svara við spurningum um hvernig þeir tengist hugtökunum kulnun og vinnugleði. Einnig er fjallað um faglegt sjálfstraust og hvaða máli það skiptir í þessu samhengi.
Lýðræði í
leikskólastarfi
Kristín Dýrfjörð lektor við kennaradeild HA
Ef börn eiga að verða virkir, meðvitaðir borgarar verða þau að skilja tilgang og markmið lýðræðislegra kerfa sem og þær meginreglur sem réttur borgara í lýðræðisríki hvílir á. Í lýðræðissamfélögum hefur fólk daglega tækifæri á þýðingarmiklu vali. Þetta frelsi til að velja er það sem gefur einstaklingum tilfinningu fyrir því að þeir búi yfir valdi. Telja má að uppeldisumhverfi sem leggur áherslu á að barnið sé óvirkt og fylgispakt sé lítt líklegt til að veita þessa tilfinningu um frelsi til valds, og því sé það ótækt. Í skóla þar sem uppeldi til lýðræðis á sér stað, á allt umhverfið og öll reynsla að styðja við lýðræði. Börnin verða að hafa tækifæri og vald til að bæði gera og reyna.
Læsi til framtíðar - Markviss efling lesskilnings
Guðmundur Engilbertsson sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Rósa Eggertsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Góður lesskilningur er ekki sjálfsagður þótt nemanda kunni að hafa gengið vel að læra að lesa fyrstu árin í skóla. Talið er að meiri hluti nemenda eigi í nokkrum eða miklum vanda við að koma sér upp skilvirkum aðferðum til að beita við að skilja lesið efni. Brown og Palincsar (1985) telja að kenna megi öllum nemendum áhrifaríkar aðferðir til að beita við lestur. Í fyrirlestrinum verður fjallað um lesskilning og mismunandi sjónarmið er hann varða. Kynntar verða lauslega þrjár aðferðir sem eru til þess fallnar að auka lesskilning nemenda á öllum aldri. Þessar aðferðir eru gagnvirkur lestur, SSLSR og gerð hugtakakorts. Loks verður sagt frá verkefninu, Læsi til framtíðar, um eflingu lesskilnings en það hefur nú verið starfrækt vetrarlangt í fjölda skóla á landinu.
Málfarslegar breytingar: böl eða
bót?
Finnur Friðriksson aðjunkt við kennaradeild HA
Í erindinu verður fjallað um niðurstöður félagsmálvísindalegrar rannsóknar á beygingar- og setningafræðilegum breytingum á íslensku nútímamáli. Könnuð var tíðni atriða eins og þágufallssýki og nýrrar þolmyndar með tilliti til ýmissa félagslegra þátta, svo sem aldurs, kyns og búsetu þátttakenda. Til athugunar var hversdagslegt tal- og ritmál, auk þess sem aflað var upplýsinga um viðhorf þátttakenda til breytinganna. Niðurstöður benda til þess að umræddar breytingar séu ekki eins langt gengnar og margur hyggur og vekja upp áhugaverðar spurningar um áherslur í íslenskukennslu í grunnskólum.
Notkun ljósmynda í starfsþróun
Guðrún Alda Harðardóttir dósent við kennaradeild HA
Kennarar hafa í auknum mæli nýtt sér kosti þess að taka myndir af skólastarfinu til að ígrunda starf sitt og efla fagmennsku sína.
Í erindinu verður fjallað um kennslufræðilega þætti við myndatökur af skólastarfi. Einnig verður fjallað um notkun myndavélar og
önnur tæknileg atriði svo sem úrvinnslu mynda.
Orð af orði – þróunarverkefni
Guðmundur Engilbertsson sérfræðingur og aðjunkt við HA
Orðaforði er mikilvæg forsenda þess að tjá sig, skilja aðra og afla sér þekkingar. Orða¬forði er ein af mikilvægum forsendum lesturs og náms og mikilvægi hans nær til flestra þátta læsis, s.s. umskráningar, ritunar, lesskilnings og lesturs til náms. Á grunni fjölda rannsókna er því haldið fram að efling orðaforða sé lykilatriði í styrkingu lesskilnings.
Kennsla orðaforða á fræðilegum forsendum getur stuðlað að aukinni orðavitund nemenda og færni í að bera kennsl á merkingu orða. Hún getur breikkað, dýpkað og virkjað orða¬safnið, stuðlað að æskilegum námsvenjum og aukið lesskilning, námsvitund og náms¬árangur. Orð af orði er þróunarverkefni sem hefur að megin markmiði að stuðla að betra læsi til ánægju og náms.
Í verkefninu fá kennarar fræðslu um mikilvægi orðaforða fyrir lestur og nám og aðferðir til að styrkja orðaforða eftir kennslufræðilegum leiðum. Þeir fá þjálfun í að beita að¬ferðum í kennslu og þróa jafnframt sínar eigin aðferðir og hugmyndir og fella að kennslu sinni. Lögð verður áhersla á að finna leiðir til að flétta orðaforðakennslu inn í hefðbundna kennslu námsgreina og gera þannig kennslu orða, orðheilda, orðhluta og orðaaðferða að stöðugum og eðlilegum hluta kennslu.
Verkefnið má laga að mismunandi aldri og þroska - allt frá fyrstu skrefum móður¬máls- og lestrarnáms til loka skólagöngu.
Orðasafn heilans
Guðmundur Engilbertsson sérfræðingur og aðjunkt við HA
Á námskeiðinu verður fjallað um mikilvægi orðasafns heilans fyrir nám - ekki síst fyrir lestrarnám. Lögð verður áhersla á gildi markvissrar orðaforðakennslu, alveg frá fyrstu skrefum móðurmáls- og lestrarnáms til loka skólagöngu. Þá verður einnig fjallað um aðferðir til að flétta orðaforðakennsluna inn í „námsgreinakennslu" og gera þannig kennslu hugtaka og orða, orðsambanda og orðhluta að stöðugum og „eðlilegum" hluta kennslu. Á námskeiðinu skiptast á fyrirlestrar, umræður og verkefnavinna. Lengd námskeiðs verður lagað að þörfum þátttakenda.
Samskipti barna og fullorðinna
Kristín
Aðalsteinsdóttir dósent við kennaradeild HA
Í erindinu verður stuttlega greint frá hvaða eiginleikar í fari kennara og foreldra virðast skipta miklu máli í samskiptum við börn. Börn spegla sig í orðum og gjörðum fullorðinna. Áhrif þessara samskipta eru ekki alltaf greinileg og geta verið margvísleg. Í þessum samskiptum læra börn að skilja sig sjálf, læra að vera með öðru fólki, þau læra að hegða sér og sjálfskennd þeirra þroskast. Foreldrar eru mikilvægasta fyrirmynd barna sinna og kennarar eru fyrirmynd nemenda sinna. Því skiptir miklu máli hvaða augum fullorðið fólk lítur sjálft sig.
Samstarf skóla við foreldra nemenda á
unglingastigi
Ingibjörg Auðunsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Í rannsóknum kemur fram að með hækkandi aldri nemenda dregur úr samstarfi skóla og heimila nema skólar ákveði annað. Í fyrirlestrinum verður fjallað um mikilvægi þess að skólar og foreldrar taki höndum saman í samstarfi í efstu bekkjum grunnskólans. Fjallað verður um ýmis samstarfsverkefni sem skólar geta nýtt sér á unglingastigi.
Samvinnunám
Rósa Eggertsdóttir sérfræðingur á skólaþróunarsviði HA
Samvinnunám (cooperative learning), öðru nafni samvirkt nám, varðar sérstaka og markvissa uppbyggingu hópvinnu. Aðferðin felur í sér fimm grunnþætti. Innan samvinnunáms hefur kennarinn það hlutverk að skipuleggja skilyrði til náms, setja félagsleg og námsleg markmið, raða í hópa og styðja við félagsþroska sem mest má vera, auk þess sem stefnt er að sem mestum námsárangri. Margvíslegar rannsóknir eru til um námslegan og félagslegan árangur samvinnunám. Í fyrirlestrinum verður fjallað um samvinnunám og kynntar leiðir til að meta samvinnufærni nemenda.
Sjálfsmat leikskóla
Kristín Dýrfjörð
lektor við kennaradeild HA
Hvers vegna skiptir máli að leikskólar geri sjálfsmat? Hvernig er hægt að virkja allt starfsfólk til þess að taka þátt í að meta starf leikskóla? Hvernig er hægt að raða matsverkum í forgang? Hvað á að meta? Hvernig á að meta? Hvers vegna á að meta? Þetta eru dæmi um spurningar sem fengist er við. Fyrirlesturinn byggist á innlögn og hópastarfi.
Sjálfsmat skóla
Trausti Þorsteinsson sérfræðingur
við Miðstöð skólaþróunar HA
Jafnan er gengið út frá því að formlegt mat á skólastarfi sé ferli sem felst í því að safna upplýsingum og meta þætti í starfsemi skóla. Sjálfsmat, formlegt sem óformlegt, og fagleg ígrundun kennara eru meðal mikilvægustu forsendna skólaþróunar. Eigi matið að þjóna þessum tilgangi er mikilvægt að starfsmenn láti sig matið varða, taki almennt þátt í því og noti það sem grundvöll ákvarðana um starfið. Gagnasöfnun og úrvinnsla gagna eru einungis hluti matsferlisins - það er ekki „fullkomnað" fyrr en niðurstöður þess hafa verið notaðar sem hreyfiafl þróunarverkefna. Reynslan af sjálfsmati skólanna hefur verið á þann veg að matið hefur orðið íþyngjandi viðbótarverkefni í fjölþættu starfi kennara. Í erindinu verður sjónum beint að því hvernig breyta megi vinnulagi þannig að matið verði að sem eðlilegustum þætti í starfi kennara.
Skólastarf í anda Vygotsky
Guðrún Alda Harðardóttir dósent við kennaradeild HA
Á síðast liðnum árum hafa kenningar Rússans Lev Vygotsky orðið áhrifamiklar í menntunarfræðum og sérstaklega í leikskólafræðum. Í erindinu verður fjallað um skólastarf í anda Vygotskij, þar sem litið er á félagslegt umhverfi sem lyftistöng námsferils. Að barnið nemi í samvinnu við aðra. Hlutverk kennarans er að stjórna og skipuleggja umhverfið, hann mótar það þannig að það efli þroska barnsins og hvetur það til náms. Bæði kennarinn og barnið eru órjúfanlegur hluti af hinu félagslega umhverfi þess sem nemur.
Skólaþróun í þágu
jafnréttisuppeldis
Ingólfur Ásgeir Jóhannesson prófessor við kennaradeild HA
Í erindinu er gefið yfirlit um innlendar og erlendar umræður um stöðu drengja og stúlkna í skólum og rædd nokkur grunnhugtök um
jafnrétti og skólastarf, karlmennsku og kvenleika. Fjallað er um tengsl eða tengslaleysi á milli árangurs nemenda og kyns kennara. Sérstaklega er
það sjónarmið skoðað hvers konar áhrif ríkjandi hugmyndir um karlmennsku í samfélaginu kunni að hafa á drengi og áhuga
þeirra á námi og með hvaða hætti skólar geti tekist á við hugmyndir nemenda og samfélags um hlutverk karla og kvenna. Erindið verður
sniðið að ákveðnu skólastigi hverju sinni, jafnvel tilteknum skóla.
Stærðfræði, náttúruvísindi
og skapandi starf með börnum á leikskólaaldri
Kristín Dýrfjörð lektor við kennaradeild HA
Skoðað er hvernig hægt er að tengja saman náttúruvísindi, stærðfræði og skapandi starf. Sem dæmi um þætti sem sérstaklega er hægt að vinna með má nefna: hlutföll og stækkanir, að skoða ljós og skugga, umfjöllun um; hljóð, segulkraft og einfalda veðurfræði og tilraunir með rafmang. Áherslan er lögð á að tengja þessa þætti leik og skapandi starfi. Það er jafnframt markmið að nýta þann efnivið sem fyrir er í umhverfinu og/eða auðvelt er að nálgast.
Umhverfi og menning
Bragi Guðmundsson dósent við kennaradeild HA
Staðarmenning hvers skólasvæðis býður upp á endalaus tækifæri til þess að auka fjölbreytni í skólastarfi og þar koma grenndarfræði til sögu sem ákjósanleg náms- og kennsluaðferð. Aðferðin byggir á að nýta umhverfi og menningu með fjölbreyttum hætti um leið og sjálfs- og samvitund nemenda er efld. Hugað verður að raunhæfri útfærslu miðað við búsetu og aldursstig.
Uppeldisfræðilegar
skráningar
Sigríður Síta Pétursdóttir
Uppeldisfræðileg skráning er aðferðafræði sem er hönnuð fyrir leikskóla og hentar flestri hugmyndafræði. Uppeldisfræðileg skráning er verkfæri til að varpa ljósi á það sem vel er gert hjá börnum og kennurum. Tilgangurinn er að læra um hæfileika og styrk hvers og eins.
Upplýsingatækni, hjálpartæki
í skólastarfi
Eygló Björnsdóttir lektor við kennaradeild HA
Í aðalnámskrám allra skólastiga er áhersla lögð á notkun tölvu- og upplýsingatækni sem hjálpartækis í skólastarfinu. Í erindinu verður fjallað um ýmsar leiðir sem færar eru til að ná því markmiði, með sérstakri áherslu á samskiptaverkefni jafnt innanlands sem utan.
Upplýsinga- og samskiptatækni í
skólastarfi. Tækifærin og gildrurnar
Anna Ólafsdóttir lektor við kennaradeild HA
Notkun upplýsinga- og samskiptatækni er orðin óaðskiljanlegur hluti af námi nemenda og starfi kennara. Fjallað er um þau tækifæri en einnig þær hættur sem fylgja því að nýta upplýsinga- og samskiptatækni í námi og kennslu. Í því sambandi er skoðað hvernig nemendur nálgast nám með ólíkum hætti og hvaða áhrif notkun upplýsinga- og samskiptatækni getur haft á það hvað út úr náminu kemur.
Vinátta barna
Jórunn Elídóttir lektor við kennaradeild HA
Vináttutengsl meðal leikskólabarna og yngri skólabarna eru sérstök á margan hátt. Í gegnum þessi tengsl þroska börn félagslega hæfni sína og skilning á sjálfum sér og öðrum. En vináttutengsl barna fela í sér margt fleira sem nýlegar rannsóknir varpa m.a. ljósi á. Um þetta verður fjallað í erindi og umræðum um vináttu barna.
Virðing og ábyrgð - Lífsleikni í
leikskóla
Sigríður Síta Pétursdóttir
Aukin umræða og breytt viðhorf um siðferði hefur vakið áhuga foreldra og kennara á gildi siðfræðinnar í menntun. Mat foreldra er að því fyrr sem byrjað er að vinna með siðfræðilega hugsun því betra, svo rétt hugsun og hegðun barns geri það að betri manneskju. Þetta styður það sem kemur fram hjá William Damon um að siðferðiskennd barna sé örvuð allt frá unga aldri. Grunnur að góðu lífi er að börnum sé kennt að taka ákvarðanir og að breyta eftir þeim. Það er mikilvægt að setja markið hátt, að ætla sér langt og að vilja aðeins það besta.
Þögn
Jórunn Elídóttir lektor við kennaradeild HA
Þögn er mikilvægur hluti mannlegs lífs, óaðskiljanlegur þáttur veruleikans og alltaf til staðar en þó misjafnlega áþreifanleg. Fjallað er um þögnina og það birtingarform sem hún hefur. Einnig er rætt um andstæður þagnarinnar, það er hávaða og hávaðamengun. Hugmyndir að uppeldisfræði þagnarinnar (pedagogy of silence) verða kynntar og hvað þær fela í sér og þeim áherslum sem hægt er að nýta í skólastarfi. Þögnin og tíminn eru tengd hugtök og varpað er ljósi á samhengi þeirra fyrir nám einstaklingsins. Umfjöllunin dregur fram nokkrar hliðar á þögninni með það að markmiði að vekja athygli á gildi hennar í námi, kennslu og daglegu lífi.
